نوآوری: موانع و راهکارها

جناب آقای احمدی نژاد رییس جمهمور محترم در وبلاگ شخصی خودشان جدیداْ مقاله ای را نوشته اند که با توجه به اهمیت موضوع نوآوری و ضرورت توجه مدیران و کارکنان دولت به این امر مهم عیناْ این مقاله را در ادامه مطلب درج کردیم ...

• مديريت شطرنجی
  ساليان دراز است كه از بازي شطرنج به عنوان بهترين بازي فكري ياد مي شود. باتوجه به قوانين و حركت مهره هاي آن مي توان به پيچيدگيهاي تازه اي درباره اين بازي پي برد.
  
  در اين مقاله با نگاهي متفاوت سعي شده است درسهايي از علم مديريت را در بازی شطرنج جستجو کرد. درسهايي كه در اين بازي شيرين درارتباط با علم مديريت مي توان آموخت و آنها را به كار گرفت....

سال نوآوری...تحول اداری... شکوفایی سازمانی...

تحول اداری را کمتر کسی است که جدای از نوآوری و شکوفایی بداند.امسال را مقام معظم رهبري در ذيل دو واژه نو آوري و شكوفايي نام نهادند تا از بركات آن هر روز نوروز باشد . نوروز اقتصادی ،نوروز اجتماعی و فرهنگی و نوروز نظام اداری.

ایشان در پیام نوروزی خود فرمودند:

«من برای این سال دو چیز را انتظار می‌برم: یكی این‌كه در همه‌ی بخشهایی كه گفتیم باید نوآوری بوجود بیاید؛ مسئولان دولتی در روشهای اقتصادی، در روشهای سیاسی و دیپلماسی، در پیشبرد كشور به سمت علم و تحقیق، در گسترش فرهنگ مطلوب در میان كشور، در ارائه‌ی خدمات به همه‌ی قشرها بخصوص قشرهای محروم و مظلوم، در آبادانی كشور، آحاد مردم در دانشگاهها، در بنگاههای اقتصادی، در دستگاههای گوناگون اجتماعی و خدماتی، هر كدامی نیاز دارند در كار خود و در عرصه‌ی فعالیت خود نوآوری كنند؛ این نقطه‌ی اولی است كه مورد انتظار ماست. در این سال باید نوآوری فضای كشور را فرا بگیرد و همه خود را موظف بدانند كه كارهای نو و ابتكاری را ـ در سایه‌ی مدیریت صحیح و تدبیر درست ـ در فعالیت كشور وارد كنند. انتظار دوم این است كه فعالیتهایی كه در سالهای گذشته انجام گرفته است، كارهایی كه دولت كرده است، سرمایه‌گذاری‌های بزرگی كه مسئولان گوناگون و آحاد مردم در بخشهای مختلف ـ چه سرمایه‌گذاری مادی، چه سرمایه‌گذاری معنوی ـ انجام داده‌اند، اینها به شكوفایی برسد و مردم نتایج آن را در زندگی خود حس كنند. برخی از كارها امروز آغاز می‌شود، لكن بزودی نتیجه‌ی خود را نشان نمی‌دهد؛ كارهایی كه در سالهای اخیر انجام گرفته است و همچنین بسیاری از كارهایی كه در طول سالهای گذشته انجام گرفته است، باید نتایج خود را بتدریج به مردم نشان بدهد و كام مردم را شیرین كند؛ باید آنچه را كه كاشته‌ایم، شكوفا بشود و به مردم ثمر بدهد. لذا من امسال را «سال نوآوری و شكوفایی» می‌نامم و انتظار دارم كه ان‌شاءالله هم در زمینه‌ی نوآوری و هم در زمینه‌ی شكوفایی، ملت ما شاهد نتایج شیرینی باشند و سال را ان‌شاءالله به بهترین وجهی، با عزت، با موفقیت، با كامیابی و شادابی و با توان بیشتر به پایان ببرند.»
کمتر کسی باور میکرد که تحول اداری هم سالی را به نام خود داشته باشد.واین اتفاق امسال افتاد هرچند نامگذاری سالها به این معنی نیست که فقط در سال خاصی به یک مفهوم مقدس توجه کنیم . چنانچه هنوز برای ما رفتار علوی ...انضباط اجتماعی ...اتحاد ملی و انسجام اسلامی و...مهم هستندو ضرورت توجه دائمی دارند.اما نامگذاری یک سال به یک عبارت نشان از درجه اهمیت و تقدس آن برای مردم و مسئولین نظام ما دارد.اصولاْ واژه ها مقدسند چون پل ارتباطي انسان هابراي تعامل با يكديگرند . جواهرات و دردانه هایی كه اگر نبودند عالم ما آدم ها به گورستاني خاموش مبدل مي شد و انديشه هاي ناب ناپيدا مي ماند و مجال پرواز نمي يافت .

واژه ها آن قدر (دريا دل) هستند كه گاهي مي توان در گستره وجود آن ها توشه ساليان را جا داد و آن را به دل تاريخ پرتاب كرد تا نسل ها و نسل ها از آن بهره بر گيرند و از قدر و قيمت آن هيچ كاسته نگردد . نمونه ها در تاريخ ادبيات جهان از اين دست بسيار است كه در حوصله اين نوشتار نيست .

به اين بهانه ضروری دانستیم درضرورت صيانت از ساحت مقدس اين كلمات مطالبي بنویسیم، باشد تا به این واژه نه به عنوان شعار که به عنوان تکلیفی دائمی در همه حوزه ها مخصوصا حوزه مدیریت اداری کشور و استان باور داشته باشیم و عامل هم باشیم.چرا که معتقدیم تحول اداری جز نوآوری نیست.

با عنايت به اين كه قران كه كلام خداوند است تصريحاتي بر لزوم حفظ جايگاه كلمات و پاسداري از مفاهيم حقيقي آن داشته و مرتكبان تخلف ادبي را نكوهش مي كند، تكليف ما در اين عرصه دوچندان مي شود تا با روشنگري اجازه ندهيم جريان هايي اين كلمات كليدي و سازنده را از جايگاه آن خارج كرده و در جهت اهداف خود آن را بارگذاري نمايند .

تحول و نو شدن و نوآوري و نو ماندن مقوله هايي است كه اگر از جامعه اي رخت بربندد، آن اجتماع را مي فرسايد و گرفتار احتضار كهنگي مي كند و چنانچه روح آن در پيكر جامعه‌اي بدمد شادابي و نشاط با خود مي آورد و به آن مانايي مي بخشد. همان رسالتي كه طبيعت در دستور كار كارستان خويش دارد و هر ساله در بهار شاهد عظمت اين رويش هستيم .واین قانون در مورد حوزه اداری و سرمایه انسانی هم صدق میکند.

نوآوري و شكوفايي دو همزاد هستند كه يكي بدون ديگري راه به جايي نمي برد. نوآوري بدون شكوفايي سرقت اين عنوان است و شكوفايي منهاي نوآوري سرابي است فريبنده كه هيچ گاه به دست نمي آيد .

بايد پوست انداخت تا جوانه بدمد و بايد جوانه زد تا شكوفا شد . شكوفه بي جوانه محال است و اگر كسي داعيه آن را بكند يقين بدانيد گل بي روح و رمق مصنوعي است كه مي خواهد قالبش را نو نماید .جوانه هم بدون نو شدن و پوست انداختن دمل چركين و كهنه اي است پر از التهاب كه اگر سر باز كند بيرون را آلوده مي كند و اگر بسته بماند درون را به تحليل مي برد .
هر يك از اين دو عنوان شرايطي دارد كه بايد محقق شود تا هويت حقيقي آن احراز گردد.
نو آوري پيامد بيداري از خواب سنگين زمستاني است . بايد بيدار شد تا نو و شكوفا گشت . بايد خرقه كهنگي را جسورانه انداخت و جامه نو را شجاعانه بر تن كرد . بايد در مقابل آينده ايستاد، دست از وراي خود شست و سر بر آستان بلند ماورا ساييد و مائده هايي براي سير انفس و آفاق خود طلب نمود . با اعتماد به نفس جدار تحول گریزی را شكست و صياد صدف از ژرفاي اقيانوس وجود خويش گشت.

سیستمی كه آحاد آن از تعصب كور ،خود را رها نسازد هرگز نو نمي شود . از جهل و تحجر بايد دل كند تا شمس عقل توان طلوع پيدا كند و از افق سر بر آورد . تا خسرو خاور علم عقلانيت بر گستره حيات نزند و لايه هاي بر هم انباشته و تو در تو و در هم تنيده جمود را نسوزاند و بر تن زندگي قباي نو نور نپوشاند نو آوري و شكوفايي پديدار نمي شود .

نمي شود جلو کارکنان ايستاد و آن ها را در محيطي بسته و محدود محبوس كرد و هماي تفكر را در قفس تنگ رخوت و علاقه به عدم تغییر، اسير نمود و تمناي نو آوري هم داشت .

شايد وجه تسميه سال 87 به نو آوري و شكوفايي شكستن بازار ملال آور نظریه پردازاني است كه چشمه هايي از عملكرد زشت آن ها دل بسياري از بزرگان نظام از استاندار تا ریسس جمهور را آزرد . و الحق در اين وانفسا چه هوشيارانه مقام معظم رهبري صلاي نو آوري و شكوفايي در دادند تا طلسم جمود بشكند و زمينه براي زدودن قلمرو فرهنگ از عصبيت ها آماده شود . تا رخت نو بر تن تمام عرصه ها از سياست تا اقتصاد و فرهنگ و نظام اداری ما برود . تا تعامل جايگزين خودرايي و كارشناسي و تكيه بر خورشيد تعقل مدار هر طرح و برنامه گردد و يك دندگي و میل به سکون و عدم تغییر كه ميوه تلخ كهنه گرايي است جاي خود را به انصاف و فتوت در گزينش صحيح از سقيم بدهد .

با اين آرزو كه دو واژه نو آوري و شكوفايي در جايگاه حقيقي خود محترم و محتشم بنشيند، بر تمام عرصه ها علی الخصوص سیستم اداری و فرآیندهای جاری ادارات استان مانور بپاشد و از دستبرد سارقان مفاهيم سالم بماند سال نو را آغاز مي كنيم با شناخت مفهوم نوآوری در سازمان .

نوآوري سازماني چيست ؟

سازمانها براي بقاء خود در دنياي متلاطم و متغير امروز به انديشه هاي نو و نظرات جديد نياز دارند. افزايش تهديدها از يك سو و استفاده از فرصتها از سوي ديگر در محيط متشنج و غيرقابل پيش بيني، سازمانها را با جزر و مدهاي شديد روبرو مي سازند و آنها را به سوي تغيير و نوآوري به چالش مي كشاند.
نوآوري با واژه هايي مانند خلاقيت، اختراع و تغيير ارتباط مستقيم دارد اما با آنها هم معني و مترادف نيست.
خلاقيت (creation) پيدايي و توليد يك انديشه و فكر نو است در حاليكه نوآوري(innovation) به معناي كاربردي ساختن آن افكار نو و تازه است. خلاقيت لازمه نوآوري است و تحقق نوآوري وابسته به خلاقيت است. اختراع(invention) به معني ايده يا ساخت تكنولوژي جديد است و خلق محصول، خدمت يا فرآيندي جديد در هر سازمان را نوآوري مي نامند. اختراع بيشتر حالت اتفاقي دارد در حالي كه نوآوري يك فرايند است. اختراعات بندرت به وجود مي آيد ولي هر اختراع معمولاًٌ به چندين نوآوري منجر مي شود. تغيير سازما ني(organizational change) يعني پذيرفتن يك عقيده يا نظر (ايده) يا رفتار جديد به وسيله يك سازمان، اما نوآوري سازماني(organizational) (innovation) عبارت از پذيرفتن يك عقيده يا رفتاري كه براي صنعت بازار يا محيط عمومي سازمان تازگی  دارد. نوآوري سازماني مي تواند در بخش نيروي انساني، مطالعات رفتاري و روانشناختي كاركنان و شناخت ارزشها و تواناييهاي آنان يا در بخش فني و تكنولوژي، تجهيزات، مدرنيزه و فنون جديد و يا در بخش ساختار كه شامل مجموعه قواعد، روشها، هنجارها و ضوابط مي باشد، روي دهد. پرداختن مديران به نوآوري، چه به صورت مستقيم يعني پياده كردن ايده هاي نو در زمينه هاي اداري، فني و تخصصي توسط خود آنان و چه به صورت غيرمستقيم يعني استقبال و حمايت از نوآوريها در سازمان، فضايي به وجود مي آورد كه در آن روحيه انجام كارهاي يكنواخت و تكراري رفته رفته به رفتاري نوآورانه در سطح سازمان تبديل مي گردد. از اين رو مي توان گفت مديريت خواهان نوآوري و فضاي رفتاري نوآورانه، لازم و ملزوم يكديگرند. برخي از اقداماتي كه لازم است از سوي مديران در اين راستا صورت پذيرد عبارت است از :
- اعتقاد و باور به نوآوري در سطوح عالي سازمان
- ايجاد فضا و زمينه مناسب براي فعاليتهاي خودجوش
- حمايت و تشويق كساني كه از خود نظر و ايده هاي خلاق بروز مي دهند.
- ايجاد هسته هاي پژوهشي و نوآوري در سازمان
- رساندن نوآوريها به مرحله اجرا
-  اهميت دادن به پيشنهادها حتي اگر مفيد نباشد.
-  سهيم كردن نوآوران در نتايج حاصل از آن
-  قرار دادن افراد محافظه كار و سنتي با افراد نوجو و برقراري تبادل اطلاعات و نظرات بين آنها

كانو (kono) معتقد است كه عوامل موثر در نوآوري چهار دسته اند :
1) بكارگيري و جذب نيروهاي خلاق و نوآور در سازمان
2)  تامين امكانات مناسب تحقيقاتي و مالي براي فعاليتهاي نوآورانه
3)  آزادي عمل كافي در انجام فعاليتها و تلاشهاي خلاق
4)  استفاده از نتايج بدست آمده از فعاليتهاي خلاقه و دادن پاداش مناسب به افراد خلاق
سازمانها براي ايجاد نوآوري به قهرمانان خلاق نياز دارند. قهرمانان خلاق اغلب دو گونه اند. قهرمان فني كسي است كه يك نظر يا عقيده تازه مي دهد و خود را وقف به ثمر رسانيدن آن مي كند.اين شخص تكنولوژي را بسيار خوب درك مي كند، اما قهرمان مديريت كسي است كه در سازمان مراحل به ثمر رسانيدن يك نظر يا عقيده جديد را سرپرستي مي كند و آن را تاييد و تقويت مي نمايد.
به اعتقاد بارون (Barron) افراد خلاقي كه مي توانند تفكرات خود را به نوآوري تبديل كنند از مشخصات زير برخوردارند :
- فصاحت در بيان مفاهيم
- توانايي توليد سريع ايده هاي فراوان
-  توانايي شاخص شدن در ميان ديگران و كمي با بقيه متفاوت بودن
-  علاقه به مواجهه با مسايل و مشكلات
-  پشتكار در تعقيب مشكلات تا هر جا كه پيش روند
-  تامل در تصميم گيري و عدم اظهارنظر سريع
-  اشتياق به صرف زمان در تحليل و كشف اطلاعات

در پایان شاید ذکر این پیشنهاد نیز خالی از لطف نباشد که در چنین سال مبارکی ،ما یکی از ضرب المثلهای منفی فرهنگمان را با اندک تغییری به کمال برسانیم.این هم یک نوع نوآوری است...!

تا چه در نظر آید و چه در قبول افتد:

پیشنهاد میشود ضرب المثل ( با یک گل بهار نمی شود ) به این شکل در آید:

با یک گل بهار شروع میشود...

امید که... گل ایده های خلاق و تحول گرای نظام اداری استانُ، بهار تحول اداری را نوید بخش گردد